
قلئیچی مورتوضون قویونو
دوکتور جئری
امنیت شوراسینین ایران علئیهینه اولان تحریملری باشلایاندان، قلئیچی مورتوض ایشینی الدن وئریب یوخسوللوغا-داریشلیغا دوشموشدو. اؤنجهلر، کوچه-بازاردان کاغیذ-کارتوْن ییغماقلا ائوینی بیر تورلو گئچیندیره بیلیردی آنجاق سون آیلاردا اللر چوخالدیقدا گوندهلیک چؤرهک پولونو بئله، چتینلیکله چیخاردا بیلیردی. اومودونو هر یئردن اوزَن مورتوض، بیر گون جاماعات نامازیندان سونرا اؤزونو مچیدین موللاسی حاج آغا نیظاما یاناشدیریب سیزیلدایا-سیزیلدایا آغیر دوروموندان دانیشاراق اوندان یاردیم دیلهدی. حاج آغا الینی مورتوض چیگنینه قویوب آتاجاسینا دئدی:
- اوغلوم! گوناهلارین هامیسی اؤزونده دیر! سن نییه بوشو- بوشونا شهرین کوچه-بازاریندا واختینی سورتوب زیبیل قابیلاری آختاریرسان؟! نییه اؤز کندیمیزده "اقتصاد مقاومتی"-یه باشلامیرسان؟!...
قلئیچی مورتوض حاج آغانین سؤزلرینی کسدی:
- حاج آغا اقتصاد مقاومتی نمنهدیر؟؟
حاج آغا نیظام ساققالینی تومارلاییب سؤزلرینه آیدینلیق وئردی:
- اقتصاد مقاومتی یعنی آزاجیق بیر سرمایه ایله بؤیوک بیر ایشی باشلایاسان!
- نئجه یعنی آغا!.. هئچ باشا دوشمورم؟ بیرآز بونو ایچ ائلهیه بیلرسن؟ آخی منیم ساوادیم کسمیر!!
- باخ! میثال اوچون: سن باشلانیشدا ائلهیه بیلرسن مثلا بیر قویون آلسان...
- آلدیم!
- قویون بئش آلتی آی سونرا بیر بالا دوغوب اولاجاق ایکی!
- اولدو ایکی!
- آلتی آی سونرا سنین قویونونلا بالاسی گئنه هرهسی بیر بالا دوغوب اولاجاقلار دؤرد.
- اولدولار دؤرد!
- ایکینجی ایل سنین دؤرد قویونون اولاجاق سککیز سونرا اون آلتی، سونرا اوتوز ایکی...
- بو حئسابلا اوچ- دؤرد ایچینده یوز قیرخ- یوز اللی باش قویونا صاحاب اولوب بؤیوک بیر چودار اولاجاغام!
موللا گولومسهدی:
- نئجه دئییرسن ائلهدیر!.. گؤردون یوخسوللوغون داشینی آتماق نه قدر راحاتدیر. بونا دئیرلر:اقتصاد مقاومتی!
سئوینجیدن قلئیچی مورتوضون چیچکلری چاتلاماقدا ایدی. حاج آغانین اللینی برکدن سیخیب آیاغا قالخدی آنجاق تئز کور-پئشمان یئره اوتوردو:
- آغا!..آخی منیم بیرجه دنه قویون آلماغا بئله پولوم یوخدور!
حاج آغا گوله-گوله جیبندن بیر تیکه کاغیذ چیخاردیب اوزهرینده نسه یازیقدان سونرا قلئیچی مورتوضا اوزاتدی:
- گئت شیخالاسلام قرض الحسنه مؤسسهسیندن آز بهرهلی بیر وام گؤتور..
قلئیچی مورتوض آغانین الینی اؤپهرک کاغیذی آلیب مچیددن چیخدی.
***
قلئیچی مورتوض قرض الحسنه وامینا قیسیر بیر قویون آلدی. ترس آوا کندینین یوخاری باشیندا شیخ آغانین یاخشی بیر قوچو وار ایدی. بو قوچ هر قویونا آتلانیردی ائکیز بالا دوغوردو. قلئیچی مورتوض بونو ائشیتجک سئویجیندن قاناد چیخارتدی سانکی. بو حئسابلا اوچ- دؤرد ایلین ایچینده اوچ – دؤرد یوز قویونو اولاجاقدی!
قلئیچی مورتوض قویونو ال آراباسینا میندیریب یولا دوشدو. شیخ آغانین ائوینه چاتیب کئف- احوالدان سونرا دئدی:
- آغا!.. سیزین قوچوزون تعریفینی ائشیتدیم. قویونومو گتیردیم خیدمتلرینه!!
شیخ آغا، قلئیچینی ایچرییه بویور ائدهرک دئدی:
- اوغلوم مورتوض! دوستلوغوموز، قوهوملوغوموز قالسین اویاندا، قوچون آتلانماغینا اون مین تومن گرهک وئرهسن ها!!
قلئیچی مورتوض الینی گؤزونون اوستونه باسینجا شیخ آغا سؤزو باشقا یئره چکدی:
- اوغلوم مورتوض! دوغوشدان مشدی خانیم نئیلهییر؟! اونودا گتیرهردین بیر آز بیزیم اوشاقلار ایله دانیشیب حؤوصلهسی آچیلاردی دا!
قلئیچینین رنگی قیزاردی:
- آنام دا سالام یئتیریر... اینشاالله سونرالار موزاحیم اولاریق!
بونلار دانیشدیقلاریندا قوچ ایشینی بیتیرمیشدی. قلئیچی مورتوض تکرار قویونو آربایا میندیریب یولا دوشَنده شیخ آغادان سوروشدو:
- آغا! من هارادان بیلیم قویون بوغاز اولوبدور؟.. اولماییبدیر؟!
- صاباح صوبح کومه گیرنده باخ قویون یاتمیشسا بوغازدیر، یوخ.. آیاق اوسته دورموشسا بوغاز دئییل!
*
ائرتهسی گون، قلئیچی مورتوض تئز یوخودان اویانیب هیجانلا کومه ساری قاچدی. باخدی گؤردو: قویون آیاق اوسته دیر!
- واخ.. توتماییب!- دئیه قلئیچی الینی دیزینه تاپدادی. آروادی خوُیلو خانیم دئدی:
- اولماسا بیر یولدا آپار!
قلئیچی مورتوض یئنه قویونو آرابایا میندیریب یولا دوشدو. شیخ آغا قویونو قوچون یانینا اؤتورمهدن دئدی:
- اوغلوم مورتوض! دوستلوغوموز، قوهوملوغوموز قالسین اویاندا، بوکز قوچون آتلانماغینا گرهک ییرمی مین تومن وئرهسن!!
قلئیچی مورتوض راضی اولدو.
ائرتهسی گون، یئنه قلئیچی مورتوض تئزدن کومه گیردیکده گؤردو: قویون یئنه آیاق اوستهدیر! اؤفکهلهنیب آغاج ایله قویون وورماق ایستهینده آروادی خوُیلو خانیم آرا گئچیب:
- اینشاالله بو کز توتار!- دئیه قلئیچینی قانع ائلهدی تکرار قویونو قوچون یانینا آپارسین.
قلئیچی یئنه قویونو آرابایا میندیریب آپاردی آنجاق بو سفر شیخ آغا،" اوغلوم مورتوض! دوستلوغوموز، قوهوملوغوموز قالسین اویاندا..." دئیه اوتوز مین تومن ایستهدی. چارا یوخ ایدی...
صاباح قلئیچی مورتوض اویاندیقدا اومودسوز- اومودسوز آروادینا دئدی:
- دور، گئت باخ گؤر قویون نه حالدادیر؟.. یاتیب یا آیاق اوستهدیر؟!!
خویلو خانیم گئدیب، باخیب گلدی:
- قویون نه یاتیب نه ده آیاق اوستهدیر؛ آرابایا مینیب سنی گؤزلهییر!!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

بیزده یئری وار!
دوکتور جئری
آخشام اوستو، دوستلارلا تئیمور آغانین قهوهخاناسیندا چایلاشماقدایدیق. سؤز-صؤحبت میللتین ماددی سیخینتیلارینا چکدی. اوستاد دفتری جیبیندن گاز قبضینی چیخاردیب میزین اوستونه تاپدادی:
- باخین گؤرون بو اینصافدیر؟! آلدیغیم دوققوز یوزمین تومن آیلیقدیر، یوز یئتمیش بئش مین تومن گاز پولو گلیب؛ یوز یئتمیش بئش میندن اوتوز مینی وئرگی دیر. دؤولته دئین یوخدور: گازی ایستهدیگین قیمته ساتدیغین قالسین اویاندا، بو وئرگی نمنهدیر؟!..
پروفئسور نصرالدین یئرینده دیکلندی:
- اودا دؤولتین وئردیگی یارانهدیر!.. اولمایا ایستهییرسن دؤولتین قیرخ بئش مین بئش یوز تومنینی گؤز گؤرهسی ایچرییه اؤتورهسن؟!..
بو یانیتدان اوستاد دفترینین قانی قارالیب دئینمگه باشلادی. مشه خوجا وئردی گلمهسه ایدی بئینیمیز گئدهجک ایدی.
- گل بو مالا؛ قویما قالا.. قازانماسین؛ قالماسین.. خییار اوچ کیلو، مین تومن..
مشه خوجا وئردی ال آراباسینی قهوه خانانین قاباغیندا ساخلاییب هارای تپمگه باشلاینجا هامیمیز ائشیگه تؤکولوشدوک:
- مشدی اوچ کیلو منه چک!
- مشدی اوچ کیلو دا منه!..
- مشدی ...
بو چک ها چکده، قلئیچی مورتوض قیراقدان قیشقیردی:
- آییی ..مشه خوجا وئردی!
مشه خوجا وئردی باشینی قووزاییب سسه دؤندو:
- هه مورتوض .. نه دئییرسن؟!
قلئیچی یئنه اوجا سس ایله باغیردی:
- اوچ کیلو او یئکه-یوغون خییارلاریندان دا منه چک!
مشه خوجا وئردی بیج- بیج گولدو:
- أ أ أ... مورتوض هامی نارین-نازیک خییار آپاریر، سن یئکه- یوغون خییارلاری نئیلهییرسن؟!!
قلئیچی مورتوض سرتجه دیللندی:
- سنین ایشین اولماسین، منده یئری وار!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

موللا نصرالدین جومهور باشقانی سئچکیلرینده
دوکتور جئری
شئیخیمیز جومهور باشقانی سئچکیلرینه آدای اولاندا آذربایجان میللتینه سسلندی:
- من کرامت صاحبییم، منه رأی وئرسهنیز لال قالمیش دیلینیزی آچاجاغام!
موللا نصرالدین آیاغا قالخدی:
- سیز کرامت صاحیبیسینیزسه، شئونیستلرین دیلینی لال ائلهیین!
جومهور باشقانی سئچکیلرینده، موللا نصرالدین دفتر آچیب شئیخیمیزی چای-شیرنی ایله تبلیغ ائدیردی. شئیخیمیز سئچکیلری قازاندیقدا خالق موللانین یانینا گئدیب سوروشدولار:
- ایندیکی شئیخیمیز جومهور باشقانی اولوبدور بیزیم آنادیلیمیزه گؤره نه ایشلر گؤرهجکدیر؟
یانیتدا موللا اؤکوتمه ووروب آغلاماغا باشلادی سونرا بیر آزدان قاققاناق چکیب گولدو.
چاش-باش اولان خالق موللانین آغلاییب گولمهسینین ندنینی سوروشدولار:
- آغلادیغیم بوندان اؤترودور؛ سیز عواملار بیلمیرسیز شئیخیمیز آنادیلی مسئلهسینه گؤره نه ایشلر گؤرهجکدیر. گولدوگوم ده بوندان اؤترودور؛ من اؤزومده بیلمیرم !
موللا نصرالدین جومهور باشقانی سئچکیلرینین ایکینجی دؤورهسینده ده شئیخیمیزی تبلیغ ائتمیشدی. سونوجلار بللی اولونجا موخبیرلر موللانین باشینا ییغیشدیلار:
- موللا! سیز ایکی دؤورهدیر شئیخیمیزین یانداشی اولوب سئچکیلری قازانماسیندا بؤیوک روْل اویناییبسیز. سوروشا بیلریک؛ کئچن دؤوره جومهور باشقانی سیزین هانسی ایستکلرینیزی یئرینه یئتیریب بو دؤورهده ایسه سیزین ایستگینیز جومهور باشقانیندان نه اولاجاقدیر؟
موللا میللتین سئچکیلره قاتیلماسیندان درین مینتدارلیغینی بیلدیرهرک آچیقلادی:
- کئچن دؤوره بیز جومهور باشقانیندان "فرهنگستان زبان ترکی" ایستهمیشدیک، باشقانیمیز ساغ اولسون، بیزیم بو ایستگیمیزی " بنیاد فرهنگ و هنر آذربایجان" -نی آچماقلا یئرینه یئتیردی!!
موخبیرلرین بیری تلسدی:
- بو دؤوردهکی ایستگینیزدن دانیشین؟!
موللا گولومسهدی:
- بو دؤوره سایغیلی جومهور باشقانیمیزدان "بنیاد فرهنگ و هنر آذربایجان"- نین باغلاماسینی ایستهیهجهییک!
سئچکیلردن سونرا موللا نصرالدین یوخودا گؤرور:جومهور باشقانی ایستهییر "آنادیلینده مدرسه" حاققی وئره آنجاق او آیاق دیرهییب اوستهلیک اولاراق اورمو گؤلونون قورتارماسینی دا ایستهییر. بو چکیش-بکیشده بیردن موللا یوخودان اویانیب گؤرور هئچ خبر یوخدو. تئز گؤزلرینی یومور:
- عیبی یوخدور "آنادیلینده مدرسه" حاققینی وئرسهنیز ده گؤرهر»!!
جومهور باشقانی سئچکیلرینده موللا نصرالدین بارماغینی سیلکهلهیرک میللتی اویاریر:
- بیلیرسینیز شئیخیمیزه رأی وئرمهسهنیز نه اولاجاق؟!!
میللت قورخویا دوشوب شئیخیمیزه رأی وئردیکدن سونرا موللانین یانینا گلیرلر:
- موللا!.. شئیخیمیزه رأی وئرمهسهایدیک نه اولاجاق ایدی؟!!
موللا سویوق قانلیلیقلا دئییر:
- هئچ! شئیخیمیز چیخمایاجاق ایدی!!
موللانصرالدین جومهور باشقانی سئچکیلری اؤنجهسی میللته دانیشیردی:
- دونن شئیخیمیزین اؤزل نومایندهسی یانیما گلمیشدی. باشقانیمیز، آذربایجان میللتینه ایکی بؤیوک وعده وئریبدیر!
میللت ماراقلاندی:
- نه وعدهلری؟!
موللا اؤزونتو ایله میزیلدادی:
- واللاه بیرینجی وعده نومایندهنین یادیندان چیخمیشدی، ایکینجیسی ایسه منیم یادیمدان چیخدی!!
سئچکیلرین سونوجو بللی اولاندان سونرا موللا نصرالدین شئیخمیزین یانینا گئدیب دئدی:
- سایغیلی باشقانیمیز! گئجه یوخودا گؤردوم سیز بیزه "آنادیلینده مدرسه" حاققی وئریبسینیز!!
شئیخیمیز ساققالی تومارلایا- تومارلایا دئدی:
- موللا! من سیزه سؤز وئریرم بو دؤرد ایلده حیمایهنیزی مندن اسیرگهمهسهنیز بو حاققی سیزدن گئری آلمایام.
گئجه یاریسی موللا نصرالدین تلهسیک آروادینی یوخودان اویاتدی:
- آرواد تئز اول منیم گؤزلوگومو گتیر!
آرواد شاشیردی:
- موللا گئجهنین بو واختی گؤزلوگو نئیلهییرسن؟!
موللا گؤزلرینی آچمادان دئدی:
- یوخوودا گؤروردوم جومهور باشقانی بیزه "آنادیلینده مدرسه" حاققی وئریر آنجاق قارانلیقدا اوچ-دؤرد نفر اونو دؤورهلهییب قویمورلار. ایستهییرم گؤروم بو کؤپک اوغلانلاری کیملردیرلر...
شئیخیمیز جومهور باشقانی سئچکیلرینی قازاندیقدان سونرا، یانداشی موللا نصرالدینی اؤزل ایختیارلارلا اورمو گولونون قورتارماسینا گؤرهولندیریر. موللا نئچه یوز مین نفر دالیجا سالیب قوروموش اورمو گؤلونه آپاراراق کاظیم خان داشینین باشیندان سسلنیر:
- گؤلو بو دورومدان قورتارماق اوچون ایکی رکعت یاغیش نامازی قیلمالیییق. ریجا ائدیریم ایش-ایشدن گئچمهمیش تئز دستماز آلیب نامازا باشلایاق.
خالق دستماز آلیب سیرا-سیرا موللانین دالینا دوزولوب ناماز قیلماغا باشلایینجا گؤرورلر موللا بیر آیاغینی یوخاری قالدیریب.
نامازدان سونرا چاش-باش اولان خالق، موللادان بو ایشینین سببینی سوروشورلار:
- من هامیدان سونرا دستماز آلدیغیم اوچون گؤلون سویو چاتمادی سول آیاغیما مسح چکیم بونا گؤره نامازیمیز باطیل اولماسین دئیه آیاغیمی یوخاری قوْوزامیشدیم.
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

آغیر یوک
دوکتور جئری
شیخ آغا سالام-صلوات ایله کندین آلاقاپیسیندان ایچری گیردی. قلئیچی مورتوض جاماعاتی آرالایاراق گئچیب ائششگین نوختاسیندان یاپیشدی...
ترس آوا کندینده. شیخ آغانین گلیشی، اوروجلوق آیینین یئتیشمهسی دئمک ایدی. شیخآغا هر ایل، خالقین اوروج-نامازینا، شرعی مسئلهلرینه یئتیشمک اوچون شهردن گلیب بیر آی ترسآوا کندینده، قلئیچی مورتوض گیلین ائوینده قالاردی. دئییلنلره گؤره، قلئیچی مورتوضون ددهسی- رحمتلیک کابلا احد، شیخ آغانین صیغه قارداشی ایمیش. شیخ آغا ترس آوایا گلن گوندن، سحر، ناهار، آخشام آذانلارینی دئیر، ایفطاردان سونرا مچیدده جاماعات نامازی قیلار، خالقین شرعی مسئلهلرینه یئتیشردی. آنجاق بو شیخ آغانین بوتون وظیفهسی دئییلدی. شیخ آغا داناباش کندینین شرعی مسئلهلرینه ده یئتیشمهلی ایدی. داناباش کندی ایله ترس آوا کندینی کئچی بوغان چایی بیربیریندن آییریردی. آخشاملار، ترس آوا کندینین ناماز-مینبری بیتدیکدن سونرا، قلئیچی مورتوض، شیخ آغانی بئلینه میندیریب چایدان گئچیردهرک داناباش کندینه آپارار، ناماز-مینبردن سونرا تکرار ترس آوایا قایتاراردی...
- اسسلامووو علیکوووم ...
شیخ آغا ایچری گیردی. قلئیچی مورتوضون ننهسی مشدی خانیم چادیراسینین اوجونو دیشلهیه-دیشلهیه اوتاغین باشیندا آغایا یئر گؤستردی:
- حاج آغا خوش گلمیسیز.. بویورون ..بویورون.
شیخ آغا آخسایا- آخسایا گئدیب قالین دؤشکچهنین اوستونده اوتوروب یاسدیقلارا سؤیکندی:
- آللاه شاهین ائوینی ییخسین! کند یوللاراینا یئتیشمیرکی.. بورایا گلنه قدر جانیم چیخدی...
قلئیچی مورتوض اللرینی گؤیه قووزادی:
- آمین!
بیر آز دینجلدیکدن سونرا، شیخ آغا الینی آتاجاسینا قلئیچی مورتوضون چیگینه تاپداییب دئدی:
- اوغلوم ! دوزدور بوراسی منیم قارداشلیغیم ائویدیر آنجاق بوندان باشقا، من ایکی سببه گؤره هر ایل سیزه قوناق اولورام...
قلئیچی مورتوض ماراقلاندی:
- نه سببلره گؤره آغا؟!
شیخ آغا گولومسوندو:
- ایکینجیسی مشدی خانیمین تندیر چؤچهلرینه گؤرهدیر..
سونرا یئرینده دیکلندی:
- مشدی خانیم او تندیر چؤچهلریندن گتیر گؤرهک اؤلدوم آجیمدان!
مشدی خانیمین دوداغی قاچدی، چادیرا آغزیندان دوشدو...
یئددی-سککیز گون اوروجلوقدان گئچمیشدی. بو سوره ده قلئیچی مورتوض ترس آوانین مچیدی قورتولاندان سونرا شیخ آغانی بئلینه آلیب چایدان گئچیدهرک دانا باش کندینه آپاریب قایتاریردی. آنجاق او گئجه داناباش کندیندن دؤننده قلئیچی مورتوض چوخ دالغین گؤرونوردو. بایاق مینبرده، کندلیلرین بیری حئیوانلارین حق- حوقوقوندان سوروشاندا، شیخ آغا سؤزلرینین آراسیندا دئمیشدی:
- کیمسه بیر حئیوانلا یاخینلیق ائلهییب جوتلشسه، او دونیادا او حئیوانی سونسوزا قدر بئلینده دولاندیرجاقدیر.
ترس آوا کندینده چاتاندا، قلئیچی مورتوض شیخ آغانی کئفلی ایسکندرگیلین قاپیسیندا یئره قویوب میزیلدادی:
- آغا! سیز بورادا گؤزلهیین من گئدیم ائششگیزی ده گتیریم!
شیخ آغا شاشیردی:
- اوغلوم نه اولوب مگر سیزه گئتمیریک؟!
قلئیچی مورتوض باشینی آشاغی سالدی:
- یوخ آغا!..یاخشیسی بودور بوندان بئله کئفلی ایسکندرگیلین ائوینده قالاسیز!!
شیخ آغانین گؤزلری کللهسینه چیخدی:
- مگر نه اولوب؟!!
قلئیچی مورتوض قایغیلی- قایغیلی سیزیلدادی:
- آغا باغیشلایین، من بو دونیادا سیزی او دونیادا ائششگیزی بئلیمده دولاندیرا بیلنمهرم!!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

یاشاسین رررر...
دوکتور جئری
جومهور باشقانی سئچیمینه بیر گون قالمیش، قلئیچی مورتوض ترس آوا کندینین مئیدانیندا آیاقلارینی یئره تاپدایاراق شوعار وئریردی:
- یاشاسین ررر... یاشاسین ررر...
ماراقلانان کندلیلر باشینا ییغیشدیلار:
- مورتوض نییه به دیلین چئینهییرسن؟ یاشاسین کیم؟ روحانی یا رئیسی؟!!
قلئیچی مورتوض تؤوشویه- تؤوشویه :
- هله بیلمیرم، صاباح یوخ بیریسی گون بللی اولار!!- دئدی.
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

کؤپک اوغلولارین یئکهسی
دوکتور جئری
دونن قیبیش عمی اوغلو بیزه قوناق گلمیشدی. اؤز-اؤزمه دئدیم:
- گون هارادان چیخیب قیبیش بیزه قوناق گلیب؟! اولمایا شورا یازیلیب؟!
اؤپوش-گؤروشدن سونرا گئچدی اصل مطلبه:
- عم اوغلی بولمورم بولورسن یا یوخ، شورا اینتیخاباتینا نامزت اولموشام. گلمیشم گؤرهخ نئینهمهلیییخ؟!!..
ایچیمده دئیندیم:
- اولان سندن ده شورا چیخار؟! رحمتلیک عمیم بیرکره چؤلده اوچ قوتور کئچی سنه تاپشیرمیشدی؛ بیرینی قوردا وئردین، بیرینی ایتیردین، بیرینین ده اؤلوسونو ائوه قایتاردین..
قیبیشی آلدیغی قراردان داشیندیرماق ایستهدیم :
- عمی اوغلو یاخشی دئییل ایشی ایش بیلنلره تاپشیریب بو ایشلره قاریشمایاق؟ قورخورام سورو-سورو شورا سئچکیلرینه آدای اولماقلا اورتالیغی بیر سیرا تورپاغیمیزا گؤز تیکن آزینلیقلارا هامارلامیش اولاق...
قبیش اگری- اگری منه باخدی:
- یانی سن دئییرسن من ایشبولن دَییرم؟! منیم اؤزگهلردن نهییم کَمدی؟!.. اصلن من برنامهینن بو یولا قدم قویموشام...
شاشقین-شاشقین سوروشدوم:
- برنامه؟!!..
سینهسینی قاباغا وئردی:
- هه برنامه!... من تصیم توتموشام شورا سئچیلسم ایشسیزلری ایش باشینا قویام؛ میللته ایکی یوز اللی مین تومن رایانه وئرم؛ جاوانلارا اللی میلیون وامی ازدیواج وئرهم، ائوسیزلره ائوه دوزلدم، ائوده قالیب تورشامیش قیز- اوغلانلارا ار- آرواد تاپام...
اوجادان گولدوم:
- عمی اوغلو! یانلیشجا شورا سئچکیلرینه آدی اولموشسان، سن گرهک جومهور باشقانی سئچکیلرینه آدی اولاردین، سنین وعدهلرین جومهور باشقانی وعدهلریدیر نه شورا!!
قیبیش اینجمیشجهسینه دیللندی:
- مگر شورالار نه ایش گؤرهللر؟!
- شورالار شهر ایشلرینه یئتیشرلر..
قبیش سؤزومون اورتاسینا آتلاندی:
- عیبی یوخدی.. منیم اونادا برنامهم وار.. اگر من شورا سئچیلسم شهره زیبیللری آییرما دسگاهی گتیرهجَغم.. بو ایشینن جاوانلارا ایش، اکینچیلره کوت دوزلدهجغم.
دیشلریمی قیسا-قیسا دئدیم:
- آخی عمی اوغلو سنین بو کیمی ایشلرده نه تجروبهن وار؟!
گولومسهدی:
- نئجه یوخدی عم اوغلی!..سن منیم بارهم نه فیکرلهشیرسن. من اؤزوم گئجهلری سهچرخه موتورومنان کوچه به کوچه شهری دولانیب زیبیللری تفکیک ائلیرم. من بو ایشیمنن همی اؤزومه پول چیخاردیرام همی ده جاوانلارا ایشتیغال یارادیرام..
- نه ایشتیغالی؟!!
- هه! من زیبیللری تفکیک ائلیینن، شهرداری عملهلرین سایینی ایکی قات چوخالدیب منن یولداشلاریم سؤکوپ داغتیتدیغی زیبیللری ییغیشدیرسیننار..
سؤزلریمین قبیشین بئینینه باتمادیغینی گؤرونجه باشقا یولدان وارید اولماق ایستهدیم:
- بیلرسن عمی اوغلو! سن ساده، آغ اورک بیریسیسن، آللاه آدامیسان.. یاخشیسی بودور بو ایشدن واز گئچهسن سیاست دونیاسی یالان-فیریلداق دونیاسیدیر؛ کؤپک اوغلولوق دونیاسیدیر...
قیبیش قاققاناق چکهرک گولدو:
- عم اوغلی! ائله بیل خبرین یوخدی خبردن؛ من کؤپک اوغلیلارین لاپ یئکهسییم!!....
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

پاییمیزی آلدیق!
دوکتور جئری
اوستاد دفتری آغری قزئتینی ماسانین اوستونه چیرپاراق قیشقیردی:
- دوز یازیب دا!!...
دینلهینلر چاش-باش بیربیرلرینین اوزونه باخدیلار.
- جومهور باشقانینین قؤوملر و مذهبلر ایشلری حاقدا آدادیغی باش یاردیمچیسی شئیخ یونسی، کئچن دؤرد ایلده آذربایجان میللتینین تاپدالانمیش حاقلارینین یئنیدن الده ائتمهسی اوچون نه ایشلر گؤرموش؟.. اوخوللاردا تورک دیلینین اوخوتدورماسینا گؤره هانسی آددیملاری آتمیش؟ تورک دیلی قورومونون آچیلیشی اوچون نه ائتمیش؟ تورک میللتینی تحقیر ائدن ماهیصفتلر، پیلتهلر کیمی دلخکلرین قارشیسینی آلماق اوچون هانسی اؤنلملری آلمیش؟ رادیو-تئلئویزیون پروگراملاریندا، درسلیک کیتابلاریندا، رسمی درگی-قزئتلرده تورک میللتینی کوچومسهین، تاریخ-کولتورونو ساپدیران، دوشونولموش سییاستین قارشیسینی آلماق اوچون هانسی گیریشیملرده بولونموش؟!.....
اوستاد دفتری ساییب- سایماقدا ایکن قلئیچی مورتوض قاپیلاری بیربیرینه تاپدایاراق تلهسیک ایچری گیردی:
- نه اوتورموسونوز گلین پایینیزی آلین!
- نه پایی؟!- اوتورانلار سئوینجک بیر آغیزدان سسلندیلر.
قلئیچی مورتوض تؤوشویه- تؤوشویه :
- عزرائیل بالا پایلاییر؛ تئز گلین بالا پایینیزی آلین؛ گؤرمورسونوزمو مملکتیمیزین جاماعاتی گئت-گئدده قوجالیب الدن دوشمکده دیر؟!!- دئدی.
اوتورانلارین آراسیندان موللا نصرالدین آیاغا قالخدی:
- آی مورتوض بگ! گئت عزرائیله دئگینن: سن بیزیم بالالاریمیزا دگمه، بیز سنین وئردیگین بالانی ایستهمیریک!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

سن نییه آغلاییرسان؟!
دوکتور جئری
شئیخیمیز دوُل بیر قادین آلمیشدی. قادین گلن گوندن، واختلی- واختسیز، سؤز-صؤحبتی قاباقکی أرینه چکیردی:
- کیشی! سن بیلمیرسن کی قاباقکی أریم نئجه یاخشی ایدی؟!! نئجه منه یاخشی یئتیشردی؟! قارنیم آغرییاندا چیگینلریمی اؤوکهلهیردی، باشیم آغرییاندا ساققیز سالاردی، سول یانیم آغرییاندا ساغ یانیما چؤندهرهردی، ساغ یانیم آغرییاندا سول یانیما چؤندهرهردی، آیدا جیبیمه قیرخ بئش مین بئش یوز تومن خرجلیک قویاردی، بایراملاردا بایراملیق وئرهردی...
شئیخیمیز، آروادین سؤزونو کسیب نَسه دئمک ایستهینده ایسه، قادین اللرینی دیزینه تاپدایاراق آغلاماغا باشلاییردی:
- آیییی ماحمیت!..آی ماحمیت!...
گونلرین بیر گونو قادین سحر تئزدن آیاق یولونا گئدنده، شئیخیمیزین دیوار دیبینده اوتوروب زیرین-زیرین آغلادیغینی گؤردو.
قادین شاشقین- شاشقین:
-حسن آغا نه اولوب؛ نییه آغلاییرسان؟!- دئیه سوروشدو.
شئیخیمیز الینی دیزینه تاپدادی:
- ماحمیت آغایا آغلاییرام!
قادین دولوخساندی:
- آخی سن نییه؟!!
شئیخیمیز قولو ایله گؤزلرینین یاشینی سیله-سیله زاریلدادی:
- نییه آغلامایام؛ ماحمیت آغا اؤلمهسهایدی منده قارا گون اولمایاجاق ایدیم!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

حداد عادیلین تبریز سفری
دوکتور جئری
آذربایجان میللتینین کولتورل سورونلارینی بیلدیرمک آماجی ایله، بایرام تعطیللرینده فارس دیلی قورومونون باشقانی اوستاد حداد عادیل تبریزه قوناق چاغیریلمیشدی. اوستادی ائتکیلهییب آنادیلی- تورکجهدن یازیب-اوخوما قاداغاسینی قالدیرماق اوچون قوجامان سهند داغینین کؤکسونده، بیر آغاجلیقدان اوخونا بیلهجک حرفلرله قورآن کریمدن بیر آیه یازدیریلمیشدی:
یا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناکُمْ مِنْ ذَکَرٍ وَ أُنْثی وَ جَعَلْناکُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِنْدَ اللَّهِ أَتْقاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلیمٌ خَبیرٌ
سونوندا، اوستاد حداد عادیل آذربایجانین گؤزل-گؤیچک گؤرونتولرینی سئیر ائده-ائده پرشیا ماشینی ایله تبریزین آلا قاپیسیدان ایچری گیردی. قاباقجادان قیرمیزی خالچا سالینیب خالق اللریندهکی بایراقلاری یئلهیهرک دؤزومسوزلوکله گؤزلهمکده ایدی. اوستاد ماشیندان ائندیکده ایکی بالاجا قیز رسمی و غئیری رسمی دیلینده خوش گلدین دئدیلر. سونرا زورنا-قاوال چالینیب اوستاد شهر باشچیلارینین قاباغیندان سان گئچدی. قارشیلاما تؤرهنی بیتجک اوستاد شهرین یئددی اولدوزلو پارس هوْتئلینه گؤتورولدو. هوْتئلده اوستادی ایلک قارشیلایانلار موخبیرلر اولدولار. ایلک سورغو "سسسیز تبریز" قزئتی وریندن سوروشولدو:
- اوستاد! تبریزه گلنده، داغین اوزهرینده یازیلمیش قورآن آیهسینه گؤره فیکرینیزی بیلدیره بیلرسینیزمی؟
حداد عادیل گؤزلوگونون اوستوندن موخبیرین گؤزلرینه دیک باخا-باخا دئدی:
- من داغ-ماغ گؤرمهدیم!!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

بیزیم شورالار
دوکتور جئری
قلئیچی مورتوضون ایشی شورایا دوشموشدو. ایچری گیرنده شورالارین یاخالاشیب یامانلاشدیقلارینی گؤردو. آرالیق ائتمگی باجارمایینجا ائشیگه قاچیب، " وطنداشلار اؤزوزو یئتیرین شورالار بیربیرلرینی اؤلدوردولر!" دئیه قیشقیر-باغیر سالماغا باشلادی. قضادان نئچه ایل بوندان قاباق، قارانلیق بیر گئجهده یورغانینی اوغورلادان موللا نصرالدین، سوراق توتا-توتا اورایا یئتیشمیشدی.
- اشی..نه هارای-کوی سالیبسان؟!- دئیه موللا سوروشدو.
قلئیچی مورتوض تؤوشویه- تؤوشویه دئدی:
- یاردیم ائدین؛ شورالار بیربیرلرینی اؤلدورورلر...
موللا قاشلارینی چاتدی:
- شورالار، خالقین حق- حوقوقو اوستونده دالاشیرلار؟
قلئیچی مورتوض باشی ایله "هه" دئدی.
- بئله ایسه قورخما؛ بیر دقیقه چکمز باریشارلار!
قئلیچی مورتوض، موللانین سؤزلرینه اینانماییب ایچرییه قاییتدی:
شورالار دئییب، گولوب، موز یئییردیلر!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

شورالار اولماسایدی بیز نئیلهیهجک ایدیک؟!
دوکتور جئری
قلئیچی مورتوضون اینگی یئددی-سککیز گون ایدی آلیزلاییب آغزینی اوتا-سویا وورموردو. دونن دوکتور جئری ایگنهلری ووروب ائشیگه چیخدیغیندا اینک انگینی یئره قویوب خیریلداماغا باشلادی. ال-آیاغینی ایتیرن قلئیچی مورتوض کوچهیه قاچاراق، "ائی موسلمانلار دادیما یئتیشین؛ اینگیم الدن گئتدی" دئیه چیغیر-باغیر سالماغا باشلادی. شانسدان بو چاغدا ترس آوانین شورالاری هفتهلیک اوتوروملارینی بیتیریب کوچهده ایکی-ایکی قونوشا-قونوشا گلیردیلر. قلئیچی مورتوضون هارایینا شورالار حیطه دولوشدولار. شورانین باشقانی قوللارینی چیرمالایاراق سسلندی:
- هانی پیچاق ؟!
قلئیچی مورتوض تیترهک سس ایله زاریلدادی:
- پیچاق دامدادیر. سیراغا گون دامدا قارپیز یئییردیک قالیب اوردا..
شورانین باشقانی تلهسیک اینگین قویروغوندان یاپیشراق امکداشلارینا های باسدی:
- یاللاه دئیین اینگی پیللهلردن چیخارداق داما!
بیر ساعاتدان ناوداندان قیزیل قان شورلایاندا قلئیچی مورتوض اللرینی گؤیه قالدیریب دئدی:
- آللاه وئردیگین نئعمتلره چوخ شوکور. شورالار اولماسایدی بیز نئیلهیهجک ایدیک؟!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

قولاق
دوکتور جئری
آخیر چارشنبه، اوستاد دفترینین اوغلو باختی آچیلسین دئیه اوْدون اوستوندن آتیلاندا تونقالین ایچینه دوشوب قولاقلاری یانیب جیزلیق اولموشدو. خسته خانادا، اوغلانی عمل اوتاغینا آپاراندا اوستاد دفتری آغلایا-سیزلایا اتگیمدن یاپیشدی:
- دوکتور!.. اوغلومون قولاقلارینی سندن ایستهییرم!..
اللرینی سیخاراق توختاقلیق وئردیم بیلهسینه:
- اوستاد! بیلیم چوخ ایرهلیلهییب؛ اوغلونا بیر جوت قولاق جالاق ووراجاغام قاباقکیندان دا یاراشیقلی اولا، هئچ داریخما...
عملیات سککیز ساعات چکسهده، سونوجو باشاریلی اولدو؛ اوستادین اوغلو یئنه قولاقلی اولموشدو.
بو اولایدان اون بئش گون سونرا اوستاد دفتری قاش-قاباقلا مطبه گلدی:
- دوکتور!.. سندن هئچ بونو گؤزلهمیردیم، دوست دوستادا بو ایشی گؤرهر؟ بو نه قولاقدیر اوغلوما جالاق ووروبسان، اخلاقی بوس-بوتون دگیشیب...
شاشیردیم:
- قولاقلارا سؤز اولا بیلمز، اؤلکهنین ان یاخشی قولاقلارینی اوغلونا جالاق وورموشام. نه اولوب مگر؟!
اوستاد وایسینا-وایسینا الینی دیزینه تاپدادی:
- نه اولاجاق دوکتور!.. اوغلانا هر نه دئییریک، بو قولاقدان آلیب او بیری قولاقدان ائشیگه بوراخیر!
بارماغیمی دیشلهدیم، یانلیشلیغیمی ایندی آنلادیم: اوغلانا جومهور باشقانی قولاغی جالاق وورموشدوم.
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

تویوق ایلی
دوکتور جئری
بایرام قوناقلاری اوچون ایکی-اوچ تویوق آلاجاقدیم؛ اوستاد دفتری دئدی:
- منده آلاجاغام؛ یاخشیسی بودور گئدک کسیلگهدن (کشتارگاهدان) آلاق؛ منیم بیر دوستوم وار کسیلگده چالیشیر گئتسَک وئرهر...
دئدیم:
- رحمتلیگین اوغلو ایکی تویوق اوچون بو قدر یولو باسا-باسا گئدک کسیلگهیه؟ بازار ایچینده توکانلاردان آلاریق دا!!..
باشینی توْولادی:
- سانکی خبرین یوخدو دوکتور!.. بازاردا ساتیلان تویوقلارین ایچینه یاری-یاری سو باسیرلار، گؤرمورسن پیشندن سونرا نه دادی اولور نه دوزو؟!
اوستادین سؤزلری بئینیمه باتدی. بیر ساعات سونرا کسیلگهده ایدیک. ایندییهدیک یاخیندان تویوق کسیلگهسی گؤرمهمیشدیم. تویوقلار سیرا ایله آیاقلاری قارماقدان آسیلی یاواش-یاواش ایتی بیر کَسَره یاخینلاشیب باشلاری قیرت-قیرت گؤودهلریندن آییریلیر سونرا بیر آیری تزگاهین ایچینه گئچهرک توک-تئلّکلری یولوشدورولور، ایچ-آلاتی بوشالدیلماق اوچون ائشیگه بوراخیلیردی. دالغین- دالغین بو دم-تزگاهی گؤزدن گئچیریرکن بیردن تویوقلارین آراسیندا ایکی تویوغون قیتداشاراق قونوشدوغو دیقّتیمی چکدی.
بیرینجی تویوق:
- باجین اؤلسون باجی!.. هئچ خبرین واردیر خبردن؟!!
ایکینجی تویوق:
- یوخ، نه خبری؟!.. اولمایا "مُرغانه"لری چوخالدیبلار؟
- یوخ جانیم! سنده گؤر نهلری دوشونورسن؟
- هن به؟!
- بهیم بیلمیرسن بو ایل تویوق ایلی دیر؟!
- تویوق ایلی؟!!
- هن تویوق ایلیدیر!.. بیلیرسن؛ تویوق ایلینده بوْللوق اولار، گئچینهجک یاخشیلاشار، هر گون توی اولار، بایرام اولار، بو اوزدن بیزده بو دن چاتیشمازلیغیندان قورتولاریق...
- آآقیززز...سنینده لاپ عاغیلین آزالاییب ها. آناجلاریمیزین بو سؤزونو ائشیدمهییبسن دئییبلر: تویوغون باشینی یاسدا دا کسرلر، تویدا دا؟! آداملارین دورومو یاخشیلاشدی، پیسلشدی بیزه نه؟!
- یووو.. تکجه بو دئییل. آداملار بایرامدان سونرا جومهور باشقانی سئچهجکلر. قراردیر؛ یئنی باشقان تویوق ایلی موناسیبتینه تویوقلارا حقّ-حوقوق وئره....
- حقّ- حوقوق نمنهدیر؟!
- یاخشی بیلمیرم، ائله بیل بیر چئشید دن-دوشدور.
- هاااا...بئله اولسا منده اؤزومو ییرتیب آداملارا یئپ-یئکه یومورتالار یومورتلایاجاغام....
قیرت- قیرت سسی قونوشمانی یاریمچیق قویدو.
- دوکتور.. دوکتور.. تویوقلاریمیز حاضیردیر، گل گئدک.
اؤزومه گلدیم، سسلهین اوستاد دفتری ایدی.
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

Restore factory set
دوکتور جئری
دونن اوستاد دفتری اوغلونو مطبه گتیرمیشدی. ایچری گیرجک ال-آیاغیما دوشدو:
- دوکتور هاراییما چات!.. اوغلوم الدن گئتدی!.. یازیق اولدوم!...
گؤزومون قیراغی ایله اوغلونا باخدیم. ییرمی- ییرمی ایکی یاشلاریندا ایدی. ساچلارینی خوروز پیپیگی کیمی گؤیه قالخیزیب بویاتمیش؛ ساغ قولاغینا سیرغا آسمیش؛ قاشلارینی ایسه آلمیشدی...
- اوستاد!.. اوغلونا نه اولوب کی! ماشاالله ساپا-ساغلام گؤرونور..
اوستاد دفتری وایسینا- وایسینا الینی الینه تاپدادی:
- دوکتور!.. اوچ آی بوندان قاباق اوغلومو ایش تاپماق اوچون تئهرانا گؤندردیم. ایندی قاییتدیغیندا دیلی دگیشیب، داورانیشی دگیشیب، قیلیغی دگیشیب.. هر زادی دگیشیب، باشقا بیر آدام اولوب.. ائی وای.. منده آبیر قالمادی.. ائی وای یازیق اولدوم.
اوغلانا اوتوراجاق بویور ائدیب آدینی سوروشدوم.
- ترکی نمی دانم فارسی صحبت کن- دئدی.
ال آتیب سیرغانی قولاغیندان چیخارتماق ایستهدیم.
- دست نزن بی فرهنگ! – دئیه اؤفکهلندی.
تپهسیندن توتوب باشینی آشاغی ائندیرهرک انسهسینه بئش- آلتی شاپالاق چالیب سونرا قولاغیندان یاپیشیب ساعات عقربهلری حرکتینین ترسینه 180 درجه بوردوم. اوغلان قولاغینی اؤوکهلهیه- اؤوکهلهیه سیزیلدادی:
- چکار می کنی گوشم را کندی؟
سویوق قانلیلیقلا دئدیم:
- هئچ زاد ائلهمیرم..سنی "تنظیمات کارخانه"- یه قایتاریرام.
اوستاد دفتری هوروت- هوروت بیزه باخیردی. بیردن اوغلان یاخاسینی الیمدن قورتاریب قاچماق ایستهدی. تئز قولوندان توتوب بورخماغا باشلادیم. اوغلان آخ- وای ائلهمگه باشلادی. قولونو داها برک بورخونجا بیردن وار گوجو ایله قیشقیردی:
- دده منی بو دلینین الیندن قورتار یوخسا قولومو سیندیراجاق.
اوغلان، باشاری ایله کارخانه تنظیماتینا قاییتمیشدی!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

هامیسی آمریکانین ایشی دیر
دوکتور جئری
اوستاد دفتری شهرین اورتاسیندا کورسونو یئره قویوب اوستونه چیخدی:
- ائی شرفسیز!.. ائی ویجدانسیز!..
یولدان گئچنلر آیاق ساخلادیلار. چوخ چکمهدی، بؤیوک بیر ییغینجاق قورولدو. گؤزلر اوستاد دفترینین آغزینا تیکیلدی:
- ائی شرفسیز!.. ائی ویجدانسیز! بیز سنه نئیلهمیشیک؟!..
جاماعات پیچیلداشماغا باشلادی. اوستاد دفتری بارماغینی گؤیده سیلکهلهیهرک سؤزلرینی سوردوردو:
- ائی شرفسیز! نییه بیزیم دیلیمیزی یاساقلاییبسان؟ نییه قویمورسان گول بالالاریمیز اؤز آنادیللرینده اوخوسونلار؟!.. سنین دیلینی کسسهلر خوشونا گلر؟..نییه دیلیمیزی کسریرسن؟ نییه دیلیمیزی دانیرسان؟...
جاماعاتین پیچیلداشمالاری اوجالدی:
- دوغرودور..دوغرودو...
اوستاد دفتری یئنه باغیردی:
- نییه میللتیمیزله دوشمنلیک ائدیرسن؟.. گونده-گونده قورغو اولار؟.. بو قورغولاریندان هاچان ال چکهجکسن ائی ویجدانسیز؟!..
بئللرینده تئلسیز اولان ایکی قارایاخا قالابالیغی یارا-یارا اؤزلرینی اوستاد دفتری یه چاتدیریب کورسودن آشاغی چکدیلر. بیری قاش-قاباقلا قیشقیردی:
- نه سسینی آتیبسان باشینا؟.. کیمه یامان- یوووز دئییرسن؟!
اوستاد دفتری ال-آیاغینی یغیشدیراراق گولومسوندو:
- برادر!.. دونالد ترامپی سؤیورم داااا....
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر