
ترکیِ آذریِ فارسی(ایرانی)
دوکتور جئری
اوچ-دؤرد گون بوندان قاباق بازاردا، اسکی قونشوموزلا اوز- اوزه گلدیم؛ قولتوغوندا قالین بیر پرونده وار ایدی. یئددی- سککیز ایل اولاردی بیلهسینی گؤرمهمیشدیم:
- خوش گؤردوک جناب "چشم خروس"..
- آااا.. بیزده سنی خوش گؤردوک دوکتور!!..
قوجاقلاشدیق. اؤپوش- گؤروشدن سونرا گیلئیلندیم:
- قونشو! بئله ده اولماز.. بیر یوللوق بیزی اونوتدون هااا...
قولومدان یاپیشیب آغاجین کولگهسینه چکهرک سیزیلدادی:
- اؤزون یاخشی بیلیرسن دوکتور! ایندی هامی اؤزونه دوموکدور.. قارداشین قارداشدان بئله خبری یوخدور!!..
سؤزلرینی اونایلایاراق پروندهیه ایشاره ائلهدیم:
- هله هارایا بئله؟!..
گولومسهدی:
- سیجیللی ایدارهسینه گئدیردیم..
- نه یاخشی؟!
- سوی آدیمی دگیشدیرمک ایستهییرم.
شاشیردیم:
- سوی آدینی دگیشدیرمک ایستهییرسن؟!!.. سوی آدینکی لاپدا یاخشیدیر!!.. گؤزل بیر گول آدیدیر.. هله خوروزون گؤزو دونیادا ان گؤزل گؤزلردندیر؛ ایتی، ابهتلی!...
قاققاناق چکیب گولدو:
- ائلهبیل خبرین یوخدور.."چشم خروس"-ی چوخداندیر دگیشدیرمیشم.. ایندی سویآدیم "جنگی"دیر..
هوروت- هوروت اوزونه باخینجا سؤزونو سوردوردو:
- دوزونو ایستهسن،مدرسهده اوشاقلاریمی سوی آدیمیزا گؤره لاغا قویوب گولوردولر. منده تصمیم توتدوم دگیشدیریم. البته مندن قاباق نیظامی اولان قارداشیم سوی آدینی دگیشیب "جنگی" قویموشدو. منده سیجللی ایدارهسینده ایشلر تئز یولونا دوشسون دئیه ائله "جنگی" آدینی قبول ائلهدیم.
دوداقلاریمی بوزوشدورهرک سوروشدوم:
- ایندی ده "جنگی" -نی دگیشدیرمک ایستهییرسن؟!.. اولمایا ایش- گوجون یوخدور؟!!
اوزونتو ایله فیسیلادادی:
- "جنگی" سوی آدینی سئچدییگیمیز گوندن، بیزی لاغا قویانلارین سایی بیر ایدی اولوب ایکی!!..
قاریشدیردیم:
- داها "جنگی" آدینین نهیینی لاغا قویورلار؟!!
باشینی آشاغی سالدی:
- خالقین آغزینی باغلاماق اولمورکی، ایندی مدرسهده، محلهده بیزه "جنگی خوروز" دئییرلر!
گولمهییمی زور ساخلادیم:
- اوندا دیقتلی اول بوکز یاخشی بیر سوی آد سئچهسن!
ساعاتینا باخا-باخا دئدی:
- ائلهدیر.. یاخشی بیر آد سئچمیشم، ایدارهده قبول ائلهییب، بیلمیرم بیلیرسن یا یوخ؛ بیزیم آتا-بابا قوللوغوموز زرگرلیک ایدی، منده "زرگری" سوی آدینی اؤزوموزه سئچمیشم!
ایستهدیم دئییم؛ "بو آدی دا سئچمه، بیر-ایکی ایل سونرا بونودا دگیشهجکسن" ماجال وئرمهدی ساغ اوللاشیب گئتدی.
"جنگِ زرگری" گئتدیکدن سونرا اؤز- اؤزومه دئدیم:
- بیز نئجه ده قونشوموزا اوخشاییریق!!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

سنده بئچیت، منده بئچیت!
دوکتور جئری
مشه تاروئردی ایلک کز ایدی تئهرانا گلمیشدی. یئنی ائولنمیش اوغلو کندلری کولتپهده ایش تاپسایدی بلکه عؤمرونده تئهرانی گؤرمهییب باشکندی ده، کولتپه کیمی بیر کند ساناجاقدی. او، سایسیز-حئسابسیز هوندور تیکینتیلری، اوجسوز-بوجاقسیز یوللاری، بوروق-بوروق کؤرپولری، یام-یاشیل پارکلاری، قیم-قیم قیمیلدایان پاساژلاری، توستولری توتن کرخانالاری گؤرجک شاشیردی. میلاد بورجونون باشیندان شهره باخاندا الینی دیزینه چالیب دئییندی:
- پههه آتانی تئهران!!.. ایکی کولتپه... اوچ کولتپه.. دؤرد کول تپه... قورخورام دئییم اون کولتپهجهسن تئهران!!....
*
مشه تاروئردی یئددی-سککیز گون اوغلونون ائوینده قالدیقدان سونرا داریخیب
کولتپهیه قاییتماق ایستهدی. آخشام اوستو، اوغلو اونو ترمینالا گتیریب
اوتوبوسا میندیردی. مشه تاروئردی اوتوراجاغیندا اگلهشهلی بیر عسگر گلیب
یانیندا اوتوردو. چوخ چکمهدی اوتوبوس یولا دوشدو. گؤزونونون قیراغی ایله
عسگره باخدی. اونونلا قونوشوب یولو قیسسالتماق گئچدی اورهگیندن. آنجاق
سؤزه باشلادیقدا اوخو داشا دگدی؛ عسگر فارس ایدی بیر کلمه بئله تورکو
باجارمیردی؛ اونون دا ائله ساوادی یوخ ایدی فارسی دانیشسین. بیر سوره
سوسقون-سوسقون پنجرهدن ائشیگه باخدی. هاوا قارانلیقلاشدیقدا اگیلیب آیاغینین
آلتینداکی چانتانین آغزینی آچیب گلینینین یولونا قویدوغو گونهباخان
توخومو پاکئتینی چیخارتدی. سایغی ایله پاکئتی عسگرین قاباغینا توتوب بویور
ائتدی. عسگر گولومسهیهرک نسه دئییب پاکئتی آلیب دیزلرینین اوستونه
قویوب چیتلاماغا باشلادی. عسگرین بو داورانیشیندان قانی قارالدی. پاکئتی
عسگرین دیزلرینین اوستوندن گؤتورهرک کوکرهدی:
- ائویز ییخیلسین، قاپیز باغلانسین.. بودا مملکندین ایمکانلاری دئییل هامیسینی اؤز قاباغیزا چکهسیز. پاکئتی قوی اورتالیغا...سنده بئچیت، منده بئچیت!!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

پالانی کیم گؤتورهجک؟!
دوکتور جئری
آغا ایله نؤکر شهره گئتمیشدیلر. آخشام قاییتدیقلاریندا هاوا قارانلیقلاشیرمئشهده قالمالی اولورلار. پالانی آچیب ائششگی آغاجا باغلادیقدان سونرا آغا دئییر:
- یاخشیسی بودور؛ بیریمیز یاتاق، بیریمیزده کئشیک چکک اوغرو-موغرو گلیب ائششگی اوغورلاماسین!
نؤکر گؤزتلهیهجگینی آنلایالی:
- آغا سن یات من آییغام!- دئییر.
آغا باشینی پالانا قویوب یاتینجا نؤکریده اوتوردوغو یئرده یوخو آپاریر. گئجهنین بیر واختی آغا نؤکری دومسوکلهییر:
- اده آییقسان؟!... ائششگی اوغورلاماییبلار؟!...
نؤکر گؤزونو آچیب گؤرور؛ ائششک یوخدور. سسینی چیخارتمیر:
- آغا آرخایین یاتین، ائششک یئریندهدیر.
یوخو نؤکرین گؤزوندن قاچیر. بیر هوْوور سونرا آغا اویانیر نؤکری دالغین گؤرور:
- نه فیکرلهشیرسن؟!
- دئییرم آغا!.. گؤرهسن او یئکهلیکده نفت دکلینی کیم اوغورلادی؟!...
بو سورغودان آغا پرت اولور:
- اده سنه نه؟!... ائششگی گؤزتله!
- آغا آرخایین یاتین، ائششک یئریندهدیر!
بیر - ایکی ساعات سونرا آغا ساغ یاندان سول یانا چؤننده گئنه نؤکری دالغین گؤرور:
- گئنه نه فیکرلهشیرسن؟!
- دئییرم آغا!.. گؤرهسن یوز ییرمی اوچ میلیاردی کیم اوغورلاردی؟!..
آغا اؤفکهلهنیر:
- اده سنه نه؟!... ائششگی گؤزتله!
- آغا آرخایین یاتین، ائششک یئریندهدیر!
گئجهیاریسی آغا گئنه اویانیر گؤزونون قیراغی ایله باخیر، نؤکر گئنه دالغیندیر:
- گئنه نه فیکرلهشیرسن؟!
- دئییرم آغا... گؤرهسن اوچ مین میلیاردی کیم اوغورلادی؟
آغا دیشلرین قیسیر:
- اده سنه نه؟!... ائششگی گؤزتله!
- آغا آرخایین یاتین، ائششک یئریندهدیر!
آغا سحر اویاناندا گئنه نؤکر دالغیندیر.
- گئنهکی فیکیرلهشیرسن؟!
نؤکر دیلینی چئینهییر:
- آغا دئییرم؛ گؤرهسن ائششگی کیم اوغورلادی؟!
آغا باخیر؛ ائششک یوخدور. ایکی الی ایله نؤکرین باشینا تاپداییر:
- سنکی سحرهجن آییق ایدین، ائششکی هاچان اوغورلادیلار؟
نؤکر باشینی آشاغی سالیر:
- آغا ائششگی نفت دکلیندن قاباق اوغورلامیشدیلار!!
آغا نؤکره بیر-نئچه سیلله-تپیک ووروب یامان-یوووز دئیندن سونرا حیرصی سووویوب نؤکرین سوچونو باغیشلاییر آنجاق نؤکر گئنه دالغین گؤرونور:
- گئنه نهیه فیکیرلهشیرسن؟!
نؤکر اؤزونتو ایله میزیلداییر:
- دئییرم آغا!.. گؤرهسن کندهجن ائششگین پالانینی کیم گؤتورهجک؟!!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

یوکسک ماعاش آلان مودیرلرین یئنی سییاهیسی اورتایا چیخدی!
یوکسک ماعاش آلان مودیرلرین حوقوق فیشلرینین اورتایا چیخماسینین آردیندا، بوگون گئنه یئنی بیر سییاهی آیدینلیغا چیخاریلدی. بو سییاهیدا اؤلکهنین باشی یئکه مدیرلرینین آدلاری گؤرونمکدهدیر:
1- کئفلی ایسکندر، عایله رئیسی، آلدیغی ماعاش: یوز آلتمیش میلیون شاهی، آلدیغی یارانه : قیرخ بئش میلیون شاهی، توپلام آیلیق گلیر: ایکی یوز بئش میلیون شاهی.
2- قلئیچی مورتوض، سانسورال خبر آژانسینین باش مودیری، آلدیغی ماعاش: یوز ییرمی میلیون شاهی، آلدیغی یارانه: دوخسان میلیون شاهی، توپلام آیلیق گلیر: ایکی یوز اون میلیون شاهی.
3- اوستاد دفتری، لال قزئتهسینین رئیسی، آلدیغی ماعاش: یوز میلیون شاهی، آلدیغی یارانه: ییرمی یئددی میلیون شاهی، توپلام آیلیق گلیر: یوز ییرمی یئددی میلیون شاهی.
4- دوکتور جئری، ایگنه رئیسی، آلدیغی ماعاش یوز دوخسان میلیون شاهی، یارانهسینی آلمیر.
5- قودرت موعللیم، مدرسه مودیری، آلدیغی ماعاش: یوز سکسن میلیون شاهی، آلدیغی یارانه: ییرمی یئددی میلیون شاهی، توپلام آیلیق گلیر: ایکی یوز یئددی میلیون شاهی.
6- کل اوغلان، شاعیرلر رئیسی، آلدیغی ماعاش: یئتمیش میلیون شاهی، آلدیغی یارانه: قیرخ بئش میلیون؛ توپلام آیلیق گلیر: یوز اون بئش میلیون شاهی.
7- موللا انیشتین، مکتبخانا مودیری، آلدیغی ماعاش: ایکی یوز میلیون شاهی، آلدیغی یارانه: اللی بئش میلیون شاهی؛ توپلام آیلیق گلیر: ایکی یوز اللی بئش میلیون شاهی.
8- پروفئسور نصرالدین؛ بیلیم یوردو رئیسی، آلدیغی ماعاش: اوچ یوز میلیون شاهی، یارانهسی کسیلیب.
9- هاماش خانکیشیزاده، یول ایدارهسی مدیری، آلدیغی ماعاش: یئتمیش میلیون شاهی، آلدیغی یارانه: اون سککیز میلیون، توپلام آیلیق گلیر: سکسن سککیز میلیون شاهی.
10- قوتور خججه، یئتیملر رئیسی، گلیری آلدیغی یارانهدن: ییرمی یئددی میلیون اوچ یوز مین شاهی.
بؤلوم: ساتیریک یازیلار

هاراییمیزی ائشیدن وارمی؟!
دوکتور جئری
ترسآوا کندی، وای-هارای سسینه یوخودان اویاندی. گئجه، قلئیچی مورتوضون ائوینه اوغرو دوشموشدو. آلتیندان کیلیمی ییغمیش، تومان باغیندا گیزلتدیگی پوللاری چیخارتمیش، آغزینداکی قیزیل دیشلری چکمیش، یاسدیق ایچینه قویدوغو کیملیک بلگهسینی، یئر بلگهلرینی گؤتورموشدو. قئلیچی مورتوض باش-گؤزونه تاپدایا-تاپدایا آغلاییردی:
- وار-یوخوم الدن گئتدی!.. ائویم ییخیلدی!...
کئفلی ایسکندر تسکینلیک وئردی:
- فالچی حسنین یانینا گئت بلکه او...
قئلیچی موتورض زاریلدادی:
- یوووخ....
اوستاد دفتری دئدی:
- یاخشیسی بودور حؤکومته عاریض اولاسان...
قودرت موعللیم قارشیلیق وئردی:
- کندین کؤرپوسونو دونن گئجه سئل آپاریب شهره گئتمک مومکون دئییل!
قلئیچی مورتوض ایچینی چکه-چکه دیله گلدی:
- مئشه یولو.. مئشه یولو ایله گئدهرم!
قودرت موعللیم کندلیلره چؤندو:
- تک گئتمهسی یاخشی دئییل بیریز اونلا گئدین.
کئفلی ایسکندر الینی قولتوق جیبینین اوستونه باسدی:
- منیم واحیب ایشم وار!!
اوستاد دفتری میزیلدادی:
- من بوگون کیتابیمی بیتیرمهلییم..
دوکتور جئری تلسدی:
- قاری خججهنین سانجیسی توتوب من گئتدیم!
پروفئسور نصرالدین دئیندی:
- منیم ده قیچیم آغریر!..
....
قئلیچی مورتوض مئشهده آزمیشدی. یئددی- سککیز ساعات ایدی بوشو- بوشونا وار-گل ائدیر بیر یئره چیخمیردی. یوللار هامیسی بیر-بیرینه بنزهییردی. گون باتماقدا ایدی. یاواش-یاواش اورگینه قورخو دوشدو. کیمسه سسینی ائشیدسین دئیه باشلادی قیشقیرماغا:
- کؤمک!.. کؤمک!..
بیردن، آرخادان بیری الینی چیگنینه قویدو. چؤندوگونده نهنگ بیر آیی ایله بورون- بورونا گلدی:
- نییه قیشقیریرسان؟!
قلئیچی تیترهیه- تیترهیه:
- آزمیشام.. قیشقیریرام.. بیری ائشیدسه یاخشی اولار- دئیه یانیت وئردی.
آیی آغزینین سویونو شاپپیلداتدی:
- هه!.. من ائشیتدیم..یاخشی اولدو!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلری ندیر؟!
دوکتور جئری
جومهور باشقانلیغی دؤرهسینین بیتمهسی یاخینلاشینجا جومهور باشقانی آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلری ایله تانیشیب گلن دؤورده قوللانماق اوچون اؤزل یاردیمچیسینی تبریزه گؤندریر.
یاردیمچی تبریزه چاتدیقدا، "شهرین آتار داماری آیدینلاردیر"دئیه دوشونهرک دوز-دوغرو بیلمیوردونا گئدیب اؤیرنجیلردن آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلریندن سوروشور. اؤیرنجیلر اوْی بیرلیگی ایله دئییرلر:
- آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلری آنادیللری تورکجهنین اوخوللاردا اوخوتدورماسیدیر.
یاردیمچی گؤرهوینی باشاری ایله سونا چاتدیریغینی ساناراق بیلم یوردوندان چیخیر. بازاردان سور-سووقاتدان آلدیقدان سونرا تهرانا قایتیتماغی شونورکن شهرین اورتاسیندا بوشو-بوشونا گزیشن بیر سورو گنجه توش گلیر. اؤز-اؤزونه دئییر:
- بورایاجان گلمیشم، یاخیشسی بودور، بونلارداندا باشلیجا ایستکلریندن سوروشام.
گنجلر بیر نئچهسی دئییرلر:
- بیزیم باشلیجا ایستهییمیز ائولنمکدیر! دؤولتدن ایستهییریک ائولنمه ایشینی قولایلاشدیرسین هامی ائولنه بیلیسین!
یاردیمچی فیکره دالیر:
- دوز دئییرلر، ان باشلیجا ایستک ائولنمک دیر قوشقوسوز!.. بیر میللت تؤرهمهسه آنادیلی ده ائر- گئج آرادان گئدهجک...
یاردیمچی اؤزونه گلیر. بیری دؤشونه تاپداییردی:
- یوخ..آغا! بیزه ائولنمکدن قاباق ایش گرهکدیر... ایش- گوج اولماسا بیز ائویمیزی نه ایله گئچیندیرهجهییک؟!
یاردیمچی الینی گؤزونون اوستونه باساراق:
- گؤزوم اوسته... دؤولتده چاتدیرام سیزین باشلیجا ایستهیینیز ایشدیر.. سیزه ایش وئرسین!- دئییب گوجلوکله اؤزونو گنجلرین الیندن قورتاریر.
یاردیمچی اوچ- دؤرد ساعات شهرده دولاشیب جاماعاتدان سورغو- سوال ائدندن سونرا یورولور؛ بیر یئرده اوتورب دینجلمک اورگیندن گئچیرکن گؤزو چمنلرین اوستونه آغنامیش بیر نئچه کیشییه ایلیشیر. یاخیشلاشیر؛ سالام وئریب یانلاریندا اگلشیر، ایش- گوجلریندن سوروشور. کیشیلر یوکبوشالداندیرلار. یاردیمچی باشلیجا ایستکلریندن سوروشور.
ان یاشلیسی:
- قویسونلار بیز بورادا بیر نفس آلاق!- دئیر- دئمز بارماغی ایله الینده چوماق طرفلرینه گلن چمن مامورونو گؤسترهرک یولداشلارینا سسلهنیر:
- دورون قاچین...گلدی!!
ایشیچیلر قاچا-قاچدا، اؤزل یاردیمچی جیبیندن موبایلینی چیخاردیب جومهور باشقانینا بیر مئساژ گؤندریر:
- آذربایجانلیلارین باشلیجا ایستکلری بودور: ایستهییرلر نفس آلسینلار!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

اوروجلوق گولمهجهلری
دوکتور جئری
1)
اوروجلوق آیینین ایلک گونونده ترسآوا کندینین اذانچیسی خستهلهنیر؛ بو اوزدن کندین آغساققاللاریندان بیر نئچهسی قلئیچی مورتوضون ائوینه گئدیب احوالاتی آنلاتدیقدان سونرا دئییرلر:
- ائشیتمیشیک سنین سسین یاخشیدیر، ایمکانیندا اولسا اذانچیمیز ساغالانادک گلیب مچیده اذان دئیهسن!
هر ایشه قولپ قویان قلئیچی مورتوض الینی گؤزونون اوستونه قویوب کندین اذانچیسی اولور.
آخشام باشی، کندلیلر ایفطار زامانینی گؤزلهییرکن قلئیچی مورتوض مینارهیه چیخیر:
- آللاهووو اکبر..
اذانی ائشیدن ترسآوالیلار " بیسمیللاه" دئییب اوروجلارینی آچیرلار. بیر آزدان یئنه قلئیچی مورتوضون سسی گلیر:
- آللاهووو اکبر.. بیر، ایکی، اوچ.. بیر ، ایکی، اوچ.. آزماییش ائدیرم...آللاهووووو اکبر....
2)
کئفلی ایسکندرین وار-یوخ بیرجه اینگی بتر خستهلهنینجه اللرینی گؤیه قالدیریب چوخلو یالوار-یاخاردان سونرا دئییر:
- آللاهیم، اینگیمی ساغالدیرسان سؤز وئریرم اوچ گون اوروج توتام.
ائرتهسی گون اینک ساغالیر، کئفلی ایسکندر ده اوچ گون اوروج توتور. بو اولایدان دؤرد-بئش گون سونرا اینک دوشوب اؤلور. کئفلی ایسکندر باشینی گؤیه قووزاییب اؤفکهلی- اؤفکهلی دئییر:
- آللاهیم! اوروجلوق یولدادیر، او اوچ گون اوروجو حئسابیندان چیخماسام کیشی دئییلم!!
3)
قودرت موعللیم "مبارزه با روزه خواری" ایدارهسینه زنگ آچیب دئییر:
- تئزگلین، بیز نفر گؤز قاباغیندا سیگار چکیر!
مأمور :
- سیز باشینی دوموک ائلهیین، الیمدهکی چایی ایچیب گلیم ددهسینی یاندیریم!
4)
اوروج بایرامینا بیر ایکی-گون قالمیش شیخ آغا دانیشیردی:
- نه یازیق اوروجلوق آیی بیتمکدهدیر، کئشکه ایلده ایکی آی اورجلوق آیی اولاردی!
قاپی آغزیندا اوتورموش کئفلی ایسکندر اؤزونو ساخلا بیلمهدی:
- بئله ایسه نییه اورجلوق بیتر-بیتمز بایرام توتورسوز؟! اینسان سئودیگیندن آیریلاندا یاس توتار نه بایرام؟!!
5)
خیرتدهیهجن بورجا باتمیشدیم. شئیخ آغانین یانینا گئدیب چاره ایستهدیم. آغا ساققالینی تومارلاییب:
- اورورجلوق آیی دوعالارین قبول اولدوغو آیدیر، آللاهدان نه حاجت دیلرسن یئرینه یئتریر..- دئینجه تئز اؤزومو مچیده یئتریب یالوار-یاخارا باشلادیم:
- ائی بؤیوک آللاهیم! ایلک دفعهدیر سنین ائوینه گلیرم، اؤزون بیلیرسن من بونلار کیمی گونده بئش واخت گلیب سنه باش آغریسی وئرنلردن دئییلم، بورجلاریمی اؤده، سؤز وئریرم بیرده گلیب موزاحیم اولمایام...
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

من گؤرمهمیشم!
دوکتور جئری
گیریش:
بیر سیرا اوخوجولار، اوزون سورهدیر آردی کسلیمهین کامئنتلرینده سوروشورلار: "نییه اؤلکهده گئدن اوغورلوقلارا، یولسوزلوقلارا گؤره بیر شئی یازمیرسان؟". من نهقدر،"هانسی اوغورلوق؟!.. هانسی یولسوزلوق؟!.. هامیسی یالاندیر!.. من بیر شئی گؤرمهمیشم!.."دئیه یازیرام، بئیینلرینه باتمیر کی باتمیر. بو اوزدن بو بوش دارتیشمانی قاپاتماق اوچون من بورادا بو دوستلاردان ایستهییرم بو قونودا اللرینده گئچرلی بلگه- بارات وارسا گوندرسینلر اؤز آدلاریلا وئبلاقدا یایینلایاق!
ایندی گئچک هفتهنین حئکایهسینه:
نئچه گون ایدی، خالا خانیم ایکی آیاغینی بیر باشماغا سوخوب،" بیَم من آرواد دئییلم!.. منده چوپور فیضّهنین آسدیغی بویونباغیلاردان ایستهییرم" دئیه کئفلی ایسکندرین گئجه-گوندوزونو قارا ائلهمیشدی. سونوندا علاجی کسلیمیش ایسکندر آروادینی یانینا سالیب بازارا یوللاندی. اونلار قیزیلچی دوکانینا گیرینجه، قورخونج بیر صحنهیه تانیق اولدولار. بیر اوغرو قیزیلچینی اؤلدوروب دوکانی سویماقدا ایدی. اوغرو قیزیللاری توربایا دولدوروب دالینا آتاندا، اوزونو دوکانین بوجاغینا قیسیلمیش بیر مشترییه توتوب دئدی:
- من اوغورلوق ائلهینده سن گؤردون؟!
یازیق موشتری باشی ایله "هه" دئیینجه اوغرو تاپانچاسینی چکیب بئینینه بیر قورشون سیخدی. سونرا دؤنوب دوکاندان چیخماق ایستهینده قاپی آغزیندا قوروموش ایسکندرله خالا خانیما توش گلدی:
- من اوغورلوق ائلهینده سیز گؤردوز؟!!
ایسکندر ایشاره ایله آروادینی گؤستهرهرک دئدی:
- من گؤرمهدیم آمما خالا خانیم گؤردو!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

آب کوثر سویو!
دوکتور جئری
کئفلی ایسکندرین عمّهسی تانری رحمتینه گئتمیشدی. باش ساغلیغی وئرمک اوچون شهرین جامیسینه گئتدیک. مچید قیم-قیم قیمیلداییر؛ جاماعات دولوب بوشالیردی. کئفلی ایسکندر قاپینین آغزیندا دایانیب گلیب گئدنلری آغیرلاییردی. بیز یئتیشنده، موللا فرضعلی سلام-صلوات ایله مینبره چیخماقدا ایدی. بو مجلیسین سونا چاتماسینی گؤستریردی. موللا قیسا بیر دانیشیقدان سونرا مرثیه اوخویوب یاس تؤرهنینه سون نؤقطهسی قویاجاقدی.
- آللاهیمم مه صللی علا.. محمممد و آلی محمممد...
موللا فرضعلی میکروفونون باشینا بیر ایکی کوببا ووروب پوفلهیندن سونرا سؤزه باشلادی:
بیسم میللاهیل رحمانیررررحیم
بو گون عزیز قارداشیمیز، ایسکندرین عمهسینین وفاتی، مؤولامیز علی(ع) آنادان اولما گونو ایله برابر اولوب. بو سببله من بورادا بیر مؤوضویا توخونماق ایستهییرم.
آغالار!.. قییام-قییامت اولاندا ساقی کوثر مؤولا علی(ع) گلیب شیعهلرینه آب کوثر سویوندان ایچیردهجکدیر. آمما آغالار! مؤولامیز علی(ع) بوتون شیعهلره آب کوثر سویو وئرهجکدیر؟!...[موللا بیر آزجیق سوسونجا، جاماعات پیچیلداشماغا باشلادی]
...آغالار!! روایتلر گلیب مؤولا یئددی بؤلوک شیعهلره آب کوثر سویو وئرمهیهجک.. بونلار کیملردیرلر؟!
1- اوروج- ناماز فریضهسینی یئرینه یئتیرمهینلر.
2- خمس- ذکات، وجوه شرعینی وئرمهینلر.
3- عاراق-شراب ایچنلر، [باشلار کئفلی ایسکندره چؤندو] قومار اوینایانلار.
4- خالقین مالینی یئینلر، جانینا، ناموسونا تعروض ائدنلر.
5- یالان دانیشانلار، غیبت ائدنلر، افترا-بوهتان وورانلار.
6- یوخسولون الیندن توتمایانلار، مظلومون فریادینا چاتمایانلار. ظولمه دوزنلر.
7- ...
قاپی آغزیندا ال-قولتوق دوران کئفلی ایسکندر موللا فرضعلینین سؤزونو کسدی:
- حاجی آغا!! نییه یاواش دئییرسن؛ دئنن: مؤولا اؤزو تؤکهجک، اؤزو ایچهجک دا!!..
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

مکّهیه گئتمگیمیز اولمادی!
دوکتور جئری
مچید انگیندن دولو ایدی. مکّهیه گئتمه حاضیرلیقلاری گئچیریلیردی. مینبرین قاباغیندا، هر ایل آللاه ائوینه مشرّف اولان، باشدا حاجی جاببار ، حاجی ایسکندر، حاجی عابباس،حاجی فرهاد، حاجی ایمان اولماق اوزهره ییرمی بئش نفر اگلمیشدی. موللا فرضعلی، گئچن ایل آل سعودون تؤرتدیگی جنایتلری بیر-بیر ساییب قینایاراق سؤزو تفتیش اوتاغینا چکدی:
- منیم بورادا، بیر گیلئییم واردیر هر ایل آللاه ائوینه مشرّف اولان آغساققال حاجیلاریمیزدان. بو نئچه ایلده سیز نییه شورطهلرین تجاووزکارلیغینی گلیب مسئوللارا بیلدیرمهمیشسیز؟!
حاجی ایسکندر اؤز-اؤزونه دئییندی:
- بیز هاردان بیلهیدیک بو مناسیکی حجّدن دئییل؟!
موللا فرضعلی بارماغینی توولایاراق قیشقیردی:
- گئنه ساغ اولسون بیزیم گنج حاجیلاریمیز!... اونلار اولماسایدی بیز هله تفتیش اوتاغیندا نهلر گئچدیگینی بیلمیردیک!
مچیدین دیبیندن بیری سسلندی:
- آغا! بو ایل نئجه اولاجاق؟!
موللا فرضعلی جاماعاتی آرخایین ائلهدی:
- مسئوللاریمیزین آردیجیل چالیشمالاری نتیجهسینده، خطاکار شورطهلرین هامیسی توتوقلانیب نئچهسی إعدام، نئچهسی زیندانی، قالانی ایسه قوللوقلاریندان اوزاقلاشدیریلیبدیر.
بو خبردن جاماعات راحات نفس چکینجه، قاباق سیرادا اوتورموش حاجیلار هامی بیرلیکده آیاغا قالخیب مچیددن ائشیگه چیخماق ایستهدیلر. چاش- باش اولان موللا فرضعلی سوروشدو:
- حاجیلار هارایا؟... مراسیم هله قورتارماییب...
حاجی جاببار پرت اولموشجاسینا:
- بیزیم مکّهیه گئتمگیمیز اولمادی!- دئدی.
موللا فرضعلی لاپ بتر چاشیردی:
- آخی نییه؟!!
حاجی جاببار اوزگون- اوزگون دئدی:
- ایندیکی شورطهلر اوردا دئییللر نمنهیه گئدک!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

نفت پولو نئجه اولدو؟!
دوکتور جئری
دؤرد-بئش دؤوره بوندان قاباق میللت وکیلی اولان ایبیش داناباشلیزاده دئییردی:
داناباش کندینین میللت وکیلی اولاندا، ائله سانیردیم اوچ- دؤرد آیین ایچینده وضعیم دوزهلیب پولا- پول دئمهیهجگم آنجاق دؤوره سونا چاتماقدا ایدی من هله اؤزومو تاپا بیلمهمیشدیم! بیر گون اؤزومو، باهالی ماشینلار مینین، تهرانین یوخاری باشیندا نئچه-نئچه حیط آلان، اوچ-دؤرد کارخانانین صاحیبی اولان کولباشآوا کندینین وکیلینه یاناشدیریب،"عاییب اولماسین بیر شئی سوروشا بیلهرم؟!- دئیه یالواردیم. وکیل کولباشآوالی گولومسهیهرک،" بویورون.."دئیینجه آرتیردیم:
- باغیشلا قارداش! بیز ایکیمیز بیرگه مجلیسه وارید اولموشوق، بیرگه چالیشمیشق، بیر حوقوق آلمیشیق، ایندی نئجه اولوب سیزین وضعینیز یاخشیدیر، باهالی ماشینلار مینیرسیز، گؤزل حیطلرده اوتوروسوز آنجاق من هله ایپی- ایپه دوگونلهیه بیلمهمیشم؟!...
وکیل قارداشواری الینی چیگنیمه قویوب:
- سن ساده بیر آداما اوخشاییرسان.. یولونو سنه اؤیرهدهجگم آمما سندن خواهیش ائدیرم اؤز آرامیزدا قالسین..- دئیهرک قولاغیما بیر شئیلر پیچیلدادی.
اوچ- دؤرد گون سونرا، مجلیسده سیرا منیم دانیشماغیما چاتدی؛ آیاغا قالخیب:
- آغایی رئیس! نفت پولو نئجه اولدو؟! دئیه قیشقیریب تئز یئریمده اوتوردوم.
منیم سؤزومدن مجلیس بیربیرینه دَیینجه رئیس تنفس ائلان ائلهییب هامی ائشیگه چیخدی.
گئجه ائوده اوتورموشدوم بیردن قاپی تیققیلدادی. قاپینی آچدیغیمدا قارا کوت-شالوار، آغ کؤینک گئین ساققاللی بیر برادرله بورون- بورونا گلدیم:
- سیز نفت پولو ایستهمیشدینیز؟!- دئیه برادر الینی قولتوق جیبنه سوخدو. آغزیم قورودو، آیاقلاریم تیترهیه-تیترهیه، اورگیمده کولباش آوالینی سؤیه- سؤیه، " بلی" دئدیمسه ده سسیمی اؤزومده ائشیده بیلمهدیم. خیسیلتی کیمی بیر سس بوغازیمدان چیخدی. برادر جیبیندن ایمضالانمیش بیر آغ چک چیخاردیب منه اوزداراق:
- بو سیزین نفت پولونوز!!- دئدی.- آنجاق اوّل آخیر دفعهنیز اولسون نفت پولو ایستهییرسیز یوخسا...
تئز سؤزونو کسدیم:
- برادر! من پوخ یئییرم بوندان بئله نفت پولو ایستهیم، بو منیم نهکی واریمادا بسدیر!!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

آدی دگیشیب
دوکتور جئری
1)
سوبایلارین تانیشما، ائولنمه ایشلرینی آسانلاشدیرماق اوچون غئیر اینتیفاعی عیفاف ائوینین آچیلدیغینی ائشیدن قلئیچی مورتوض، بو یئره موراجیعه ائدرکن شئیخ آغایلا قارشیلاشدی.
شئیخ آغا گولش-قاباقلا قلئیچی مورتوضدان سوروشدو:
- صیغه ایستهییرسیز یوخسا دایمی؟!
مورتوض باشینی آشاغی سالیب میزیلدادی:
- صیغه اولسا یاخشیدیر!!
شئیخ آغا یئنه سوروشدو:
- بیر ساعاتلیق، بیر گونلوک، بیر آیلیق.....
قلئیچی سؤزونو کسدی:
- بیر ساعاتلیق اولسون!..آنجاق.. صیغه اوخونمادان قاباق عفیفهلری گؤره بیلرم؟!
شئیخ آغا ساققالینی تومارلایا- تومارلایا:
- محرم، نامحرم مسئلهسینه گؤره، اوچ آیدان یوخاری صیغهلر، عکس آلبوموندان سئچیلیر، اوچ آیدان آشاغیلار تکجه آد اوزوندن...- دئییب قالین بیر دفتری قلئیچی مورتوضون قاباغینا آچدی:
- مصمه، فاطما، سوسنبر، لئیلان، طرلان، مخمر، قیزبس، سورا، خندان، ملان...
آدلارین آراسیندا قلئیچی مورتوضون گؤزو مودئرن بیر آدا ایلیشدی:
- مونیکا
دینمز-سؤیلهمز جیبیندن اللی مین چیخاردیب آدین اوستونه قویدو. شئیخ آغا ویر-ویر صیغهنی اوخویوب سالونون دیبیندهکی ایکینجی اوتاغی گؤستردی. قلئیچی مورتوض اوتاغا گئچدی. تختین اوستونده، اوزونده دوواق بیر قادین اگلشمیشدی. مورتوض یاخینلاشیب دوواغی قالدیرینجا، "وااااخ.." دئییب دالی-دالی ائشیگه چکیلدی:
- بوکی قوتور خججهدیر!!
شئیخ آغانین دوداغی قاچدی:
- هه!!... آدی دگیشیب!
2)
کئفلی ایسکندر یوزده ییرمی بئشی بانکین شوشهسینده گؤروب ایچری گیردی:
- جناب رئیس! گلمیشم بهرهلی پول گؤتورم !
رئیس قاش- قاباغین ساللادی:
- آغا! بانکداری ایسلامی دیر.. نه "بهره"سی دئنن "کارمزد"....
ایسکندر الینی الینه تاپدادی:
- پااااه آتانی..."بهره"-نین ده آدی دگیشیب!
3)
مالییه ایدارهسینده بیری چیغیر-باغیر سالمیشدی:
- سیز وئرگی آلیرسیز یا میللتی سیـ...
مالییهچیلرین بیری امکداشینین قولاغینا پیچیلدادی:
- سیـ...ریک! تکجه آدی دگیشیب!
4)
بلدییهیه ایشیم دوشوب، مأمور "همیاری" قبضینی الیمه وئریب دئییر:
- بونو بانکا یاتیردان سونرا گلین نامهزی آپارین..
قبضه باخیرام، باشیمدان توستو قالخیر:
- "بیغ یاغی" دیر؟!!
مأمور بیغینی ائشهرک گولومسونور:
- آدی دگیشیب!
5)
تئهرانا گئتمیشدیک. مجلیسین قاباغیندا، اوستاد دفتری بیردن بیرینی گؤستهرهرک جوشقولاندی:
- دوکتور باخ!! ... احمد کسروی دیر!!
آداما باخدیم:
- او کی غلامعلی حداددیر!!
اوستاد دفتری دیللندی:
- یووو... کسرویدیر؛ آدی دگیشیب!
6)
سویو شیرین بیر قادین دوکتورا مراجیعه ائدیب بوغازینین آغریردیغیندان شیکایت ائدیر. دوکتور خستهنی تختین اوستونه اوزادیب یان-یؤرهسینی اللشدیرمگه باشلاییر. قادین قیرجانا-قیرجانا:
- آغا دوکتور نمنه ائدیرسیز؟!- دئییر.
دوکتور بیج-بیج گولور:
- آدی دگیشیب، موعایینه ائدیرم!
7)
مطبیمی باغلاییبلار. قئلیچی مورتوضلا شئیخ آغانین یانیینا گئتمیشیک. ایکی- اوچ تراوئل آغانین دؤشکچهسینین آلتینا قویاراق دئییرم:
- آغا بو "وجوه شرعی"-نی یوخسوللارین آراسیندا پایلاشدیرین بلکه اونلارین دوعالاریندان منیم مطبیم آچلیس...
قلئیچی مورتوض قولاغیما پیچیلداییر:
- اولان سنده هن!!...
دئییرم:
- مایماق دئییلم ، منده بیلیرم آدی دگیشیب...
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

" اوصول دین" نئچه دنه دیر؟!
دوکتور جئری
کندین یاپیشیغیندا شئیخ آغانین بؤیوک بیر باغی واردیر. شئیخ آغانین باغی دئدیکده، باغ ایله قیراغینداکی بایاض یئرلر اینقلابدان قاباق، کندین اربابی تئیمور خانینکی ایدی، آنجاق اینقلاب اولونجا، شئیخ آغا تئیمورخانین قاپاراغین گؤرتورهرک یئرلرینی یوخسول کندلیلرین آراسیندا پای-بؤلوش ائدیب باغی دا یوخسول تاپا بیلمهدیگی اوچون اؤزونه گؤتورموشدو.
گونلرین بیر گونو، کئفلی ایسکندر، شئیخ آغانین گؤزون ایراق گؤرهرک دوشوب باغدا چاخیر ایچیردی. او ایچه- ایچه ایچینده دانیشیردی:
- اشی! بورا نه یاخشی یئردیر... بوندان بئله گلیب بوردا ایچهجگم... آیری یئرلرده دوزگون موسلمانلارین الیندن ایچمک اولمور، آداما ماجال وئرمیرلر...
کئفلی ایسکندر بو دوشونجهلرده ایکن، هاردانسا الینده بئلچه شئیخ آغا تاپیلیب گلدی. دورومو بئله گؤرونجه بئلچهنین شاپپاسی بیرینی ایسکندرین کورکلریندن ایلیشدیردی:
- مورتدین بیری مورتد! هئچ بوردا چاخیر ایچرلر؟!!
ایسکندر اؤزونو ایتیردی:
- آغا من نه هاردان بیلَیدیم غصبی یئرده ایچمک اولماز؟!
بو سؤزدن شئیخ آغا داها بتر قیزدی، بئلچهنی قووزایب یئنه وورماق ایستهینده ایسکندر آمان ایستهدی:
- آغا.. سنی آند وئرمیشم او گؤزل جددینین روحونا؛ وورما قوی گئدیم!
شئیخ آغا جددینین آدینی ائشیدینجه بیر از یوموشالدی:
- باخ ایسکندر! سندن بیر سورغو سوروشاجاغام دوز دئسن بوراخاجاغام گئدهسن یوخسا...
ایسکندر سؤزونو کسدی:
- جددن قوربان! سوروش..
- دئ گؤروم؛ "اوصول دین" نئچه دنهدیر؟
اسکندر همن یانیت وئردی:
- اوتوز!
شئیخ آغا ایلیشدیردی.
- قیرخ!
شئیخ آغا ایلیشدیردی.
- اللی!
شئیخ آغا ایلیشدیردی.
....
ایسکندر بئلچه یئیه- یئیه اؤزونو بیر تورلو باغدان ائشیگه سالیب اینگیلدهیه- اینگیلدهیه جمدگینی ائوه یئتردی. آروادی خالا خانیم احوالاتی بئله گؤرونجه سورشدو:
- باشینا دؤنوم نییه به بئله؟!!
ایسکندر بئل- بوخونونو اؤوکهیه- اؤوکهیه زاریلدادی:
- چاخیر ایچمگه شئیخ آغانین باغینا گئتمیشدیم. اوصول دین سوروشدو بیلمهدیم منی دؤیدو...
خالا خانیم دئدی:
- دئییدین بئش دیر!...
کئفلی ایسکندر باشینی توولادی:
- رحمتلیگین قیزی! یوز دئدیم راضی اولمادی، بئش دئسه ایدیم اؤلدورهردی منی!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر

پخمه
دوکتور جئری
کئچن یازیمیزدا یازدیق:
بایرام قاباغی آللاه شئیخ آغانین الی ایله قلئیچی مورتوضا پول یئتیردی. او دا فورصتی ایتیرمهدن زییارتی پاسپورت آلیب بایرام تعطیللرینی گئچیرمک اوچون آنتالیایا یوللاندی.
ایندی ماجرانین قالانی:
قلئیچی مورتوض سحر آنتالیایا چاتینجا، ایلک ایشی هوتئللره، موسافیرخانالارا باش ووروب قالماق اوچون اوجوز-اویغون بیر یئر آراماق اولموشدو آنجاق یوکسک قیمتلری گؤرونجه دالی-دالی قاییتمیشدی. شئیخ آغانین حالال پولو ایله بیر گئجه بئله بو یئرلرده قالماق اولمازمیش! قاش قارالماقدا ایدی، او هله یئر تاپا بیلمهمیشدی. چانتا بئلینده، آماجسیز خیابانلاردا، کوچهلرده وار-گل ائدیردی، آیاقلاری قابار ساللامیشدی. گلدیگینه پئشمان ایدی. بیلمیردی نئیلهسین، تئهراندا اولسایدی بیر کارتون تاپیب ایچینده گئجهلهیه بیلردی!.. دالغین- دالغین یورویورکن، بیردن آرخادان بیری سسلندی:
- مورتوض!...مورتوض!
چؤندوگونده کندلیلری، گول مممدی گؤردو. سئوینجدن چیچگی چاتلادی:
- آییی.. گول مممد!!
- آااا...مورتوض!!... سن هارا، بورا هارا؟!..
قوجاقلاشدیلار. قلئیچی مورتوض اولانلاری اولدوغو کیمی گول مممده آنلاتدی، سونرا سوروشدو:
- سن هاردا قالیرسان؟! سنین یانینا گلهبیلهرم؟!...
- منیم بیلیتیم وار... بیر ساعات سونرا ایرانا قاییداجاغام.
قلئیچی مورتوض لاپ داریلدی:
- ایندی دئییرسن من نئیلهییم؟!.. گئجهنی هاردا قالیم؟
گول مممد گولهرک:
- هئچ اوزولمه کیشی!- دئدی، سونرا بارماغی ایله اوزاقلاردا هوندور بیر بینانی گؤستهرهرک آرتیردی:
- او بینانین یانیندا دار بیر کوچه، کوچهنین دیبینده ایسه بیر ایرانلینین ائوی وار. گئجهنی اوردا قالا بیلرسن! آز پول قارشیلیغیندا هموطنلره یاخشی "خدمات" وئریر...
***
قلئیچی مورتوض قاپینی چالاندا، بلدییه ساعاتی اون ایکینی چالیردی. اورتا یاشلی بیر کیشی، گئجه پالتاریندا قاپینی آچیب گولر اوزله اونو ایچرییه بویور ائتدی. کیچیک حیطی گئچدیکدن سونرا ائوین ایچینه گیردیلر. ائو، اوچو دؤرد بیر هال ایدی هالادا یئددی قاپی آچیلیردی. قلئیچی مورتوض اسنهیه- اسنهیه دئدی:
- زحمت اولماسا تئز منه بیر بوش اوتاق وئرین...یورغونلوقدان آز قالیر جانیم چیخسین!...
کیشی گولومسهدی:
- بایرام قاباغی دیر.. اوتاقلاریمیز میسافیرله دولودور؛ ایستهییرسیز یئریزی نینینین یانیندا سالیم؟
قلئیچی مورتوض اؤز- اؤزونه، " کؤرپه سحرهدک آغلاییب قویماز یاتیم " دئیه دوشونهرک:
- بوش اوتاق یوخدورسا منیم یئریمی ائله بو هالدا سالین- دئدی.
کیشی دینمز- سؤیلهمز اوتاقلارین بیریندن بیر دست یورقان- دؤشک گتیریب هالین اورتاسینا آتاراق تکرار اوتاغا گئچیب قاپینی باغلادی.
مورتوض سحر اویانیب ال-سویا یئتیرمک اوچون حیطه گئتدیکده گؤزلرینه اینانا بیلمهدی. گؤزل بیر قادین حیطین اورتاسیندا ایدمان ائتمکده ایدی. مورتوض دار ایدمان پالتارینین ایچینده قادینین ائنیش-یوققوشلارینی گؤزدن گئچیرده- گئچیرده سوروشدو:
- خانیم! سیز بو ائوین آدامیسیز؟!...
قادین شیرین- شیرین:
- بعله..-دئدی.
مورتوض اورکلندی:
- خانیم عاییب اولماسین سوروشا بیلهرم آدیز نمنه دیر؟!
قادین قیرجانا- قیرجانا :
- منیم آدیم "نی نی" دیر؛ سیزینکی نمنهدیر؟!- دئیه قارشیلیق وئردی.
مورتوض ایکی الینی باشینا تاپدی:
- منده "په په"یم!!
بؤلوم: حیكایه و گولمهجهلر
